Monday, November 27, 2017

बुधाजी खंडू बोरसे



                          बुधाजी खंडू बोरसे

 



हे नाव म्हणजे अगदी जेम्स बॉण्डच्या थाटात घेईल असंच. माय नेम इज, बोरसे... बुधाजी खंडू बोरसे... अग्निपथमधल्या विजय दिनानाथ चौहानच्या स्टाईलने बोलावं तर, है साला मेरा नाम बुधाजी खंडू बोरसे. बापका नाम खंडू. पढानेको नंदादीप हायस्कूल हाय... जानता है कितना साल पढा रहा हुँ... है साला... बुधाजी खंडू बोरसे सर हे अगदी अजब रसायन होते. पण ते जीवशास्त्र शिकवायचे. शाळेतल्या इतर शिक्षकांची पुर्ण नावं कधीच लक्षात राहिली नाहीत. पण यांचं नाव मात्र पुर्णपणे लक्षात राहीलं. 

अगदी लक्षात रहावं असं वरकरणी तरी त्यांच्याकडे काहीच नव्हतं. बुटकी मुर्ती. किरकोळ बांधा. गोरे गोमटे असे बोरसे सर. कुरळ्या केसांचे पण कपाळावरचे पुढचे आणि आजुबाजुचे केस उडून गेलेले. डोळ्यावर नव्वदीच्या काळातला तो काळ्या फ्रेमचा चश्मा... त्या चश्म्यातली ती घारीसारखी बेरकी नजर. त्या नजरेतून मात्र काहीच सुटायचं नाही. कोण मस्ती करतोय, कोण दंगा करतोय, कोणाचं अभ्यासात लक्ष नाही, कोण जांभई देतंय हे त्यांच्या चाणाक्ष नजरेतून कधी सुटलं नाही...

कुरळ्या केसांवर तेल घालून चप्पु केलेला. त्यातून एक बट पुढे यायची. पण याच तेलानं डोकं मात्र सुपिक बनलेलं. कपाळावरचं तेल झिरपून बुद्धी कशी कुशाग्र झालेली. आणि याच बुद्धीनं नंदादीपमधल्या अनेकांना विज्ञान शिकवलं. ते शिकवायचे भारी, पण जीवशास्त्र शिकवता शिकवता जीवही काढायचे. म्हणूनच त्यांचं टोपण नाव होतं हिटलर.

आजही हिटलर म्हटलं की दोनच व्यक्ती आठवतात. एक प्रत्यक्ष जर्मनीचा हुकुमशहा अॅडॉल्फ हिटलर... आणि दुसरे पोरांच्या कानाखाली जाळ काढणारे आमचे जीवशास्त्राचे बोरसे सर. कानाखाली जाळ काढणं हा वाकप्रचार आमच्या बॅचमधल्याच काय, त्याआधी आणि त्यानंतरही अनेकांनी प्रत्यक्ष अनुभवला असेल तो बोरसे सरांकडून. अगदी मीसुद्धा त्याला अपवाद नाही. 

आठवीची तिमाही संपली होती. त्यानंतर प्रयोगवही तपासण्याचं काम सुरु होतं. माझी प्रयोगवही मात्र अपुर्णच होती. मॉनिटर असूनही प्रयोगवही अपुर्ण असणं मोठाच गुन्हा होता. त्याकाळी मास्तर बसायचे तिथे स्टेज असायचा. मास्तरांच्या बाकाकडे गेलो. सगळ्या पोरांसमोर आपली निघणार हे मनात ठरवलं. आणि मग जो काय कानाखाली जाळ निघाला तो अजूनही लक्षात आहे. ते वळ अजूनही कधीतरी आठवतात. चुरचुरतात देखील. शाळेच्याच नाही संबंध आयुष्यात पहिला आणि अखेरचा मार त्यांच्याचकडून खाल्लेला.

कानाखाली जाळ काढणारे बोरसे सर 'लक्ष्य'वेधीसुद्धा होते बरं का! त्यांना खरं तर नेमबाजी किंवा तिरंदाजीला पाठवायला पाहिजे होतं. कारण पोरानं जांभई दिली किंवा आळस दिला रे दिला की ते खडू अचूक फेकून मारायचे. झोप कुठच्या कुठे उडून जायची. पण कडक शिस्तीचे बोरसे सर अभ्यासाच्या बाबतीतही तेवढेच आग्रही होते. पोरांनी खूप शिकावं यासाठीच त्यांची तळमळ असायची. 

भौतिक, रसायन किंवा अगदी जीवशास्त्र... निरस वाटणारं विज्ञान ते तळमळीने शिकवायचे. शाळेत विज्ञान प्रत्येकालाच आवडायचं असं नाही, त्यामुळे ते खूप गमतीही करत. म्हणजे हिटलरने धम्माल मज्जा करायची हे पचायला जरा जडच जातं. पण बोरसे सर दोन विरुद्ध टोकांचे होते. म्हणजे हिटलर आणि चार्ली चॅप्लिन यांचं ते मिश्र रसायन होतं... त्यांची मिशीही अगदी चार्ली चॅप्लिन आणि हिटलरच्या मिशीचं मिश्रण असल्यासारखी होती... ती छोटीसी मिशी त्यांची वेगळी ओळख होती.. हिटलरसारखे अगदी हुकूमशहा वाटतील असे कडक शिस्तीचे बोरसे सर, चार्ली चॅप्लिनसारखी मस्करी करुन पोरांना तेवढेच हसवायचे.. 

मुलांना घडवणं हा त्यांचा ध्यास होता. म्हणूनच कडक शिस्तीचे आणि तेवढेच मस्करी करणारे बोरसे सर, ही दोन्ही रुपं एकाच व्यक्तीमध्ये पाहायला मिळत. पण ते तेवढेच नीटनेटकेही होते.. अर्ध्या बाह्यांचा म्हणजे हाफ शर्ट, त्याखाली अंगाला मापात बसेल अशी पँट.. त्यांना कधी अघळपघळ असे कपडे घालून आलेलं कधी पाहिलंच नाही.. केसही फणीने व्यवस्थित बसवलेले असायचे... पण स्वत: नीटनेटके राहणारे बोरसे सर विद्यार्थ्यांनाही नीटनेटके ठेवण्यात आग्रही असत.. त्यांच्या खिशात नेहमी फणी असायची.. विद्यार्थ्यांनाही ते दफ्तरात स्वत:जवळ फणी आणि छोटासा आरसा ठेवा असं सांगत.. 

आज मुलाखतीला जाताना किंवा बाहेरही जाताना बोरसे सरांचा हा सल्ला किती योग्य होता हे कळतं.. ती सवय त्यांनी विद्यार्थीदशेपासूनच लावली होती. जेव्हा मुलाखतीला जाताना नीटनेटकं कसं राहावं हे सांगणाऱ्या इंटरनेटवरच्या हजारो वेबसाईट्स नव्हत्या किंवा यु ट्युबचे व्हिडिओदेखील नव्हते, तेव्हा बोरसे सरांनीच  नीटनेटकेपणाचं महत्त्व दाखवून दिलेलं. शाळेत असताना मात्र ते कधीच कळले नाहीत.. अनेकांना ते हिटलर वाटत असतील, पण अनेक विद्यार्थ्यांना त्यांनीच विज्ञानाची गोडी लावली. 

बोरसे सरांनी विद्यार्थ्यांमध्ये कधी भेदभाव नाही केला. हुश्शार आणि ढ विद्यार्थी त्यांना एकसारखेच होते. चूक केली की दोघांच्याही कानाखाली जाळ निघायचा. मारायला ते जराही मागेपुढे बघत नसत.. पण त्या काळात शिक्षकानं विद्यार्थ्यावर हात उचलला अशी ब्रेकिंग न्यूजची प्रथाही नव्हती. कारण शिक्षक जे काही करत ते विद्यार्थ्यांना घडवण्यासाठी. वर्गात न शिकवता फक्त खासगी क्लासमध्ये शिकवणाऱ्या शिक्षकांची जमात अजून अस्तित्वात आली नव्हती.

विज्ञान प्रदर्शनात सहभाग घ्यायला त्यांनीच मला भाग पाडलेलं... एकतर समाजसेवेच्या नावाखाली निघणाऱ्या सहलीमध्ये सहभागी व्हायचं किंवा मग विज्ञान प्रदर्शनात असे दोन पर्याय तेव्हा उपलब्ध होते. बोरसे सरांमुळेच मी विज्ञान प्रदर्शनात सहभागी होऊ शकलो. संतोष चव्हाण आणि मी दोघांनी यात सहभाग घेतला होता... खूप विलक्षण अनुभव होता... पण बोरसे सरांची माझ्यासोबत वैयक्तिक आणि खूप भावपूर्ण आठवण जोडलेली आहे. जी मी कधीच विसरलो नाही.. 

माझ्या वडिलांचं नाव समरसिंग सावंत. त्यामुळे हजेरी घेताना समीर समरसिंग सावंत असं अनेकदा शिक्षक पुकारायचे.. पोरं मात्र सरदारचा मुलगा म्हणून चिडवत... कारण वडिलांच्या नावावरुन ते शिख किंवा पंजाबी असावेत असा अनेकांचा गैरसमज... हा गैरसमज खऱ्या अर्थानं दूर केला तो बोरसे सरांनीच... माझ्या वडिलांच्या नावात काय दडलंय हे समजावून सांगितलं ते बोरसे सरांनीच.. एकदा हजेरी घेताना त्यांनी मी नाव सांगितल्यावर तसंच उभं राहायला सांगितलं. विचारलं समरसिंग म्हणजे काय... मी आपला तोंडाला चिकटपट्टी लावून उभा राहिलेला.. साला अर्थ माहितच नाही तर सांगणार कुठून.. बरं अर्थ सांगणारं पण कोणीच नव्हतं. वडिलांना विचारणार तरी कसं, तुमच्या नावाचा अर्थ काय...

मी काहीच बोलत नाही पाहून वर्गातही खुसपूस आणि चुळबूळ वाढलेली... अखेर बोरसे सरच बोलायला लागले. अरे समर म्हणजे काय... समर म्हणजे युद्ध... आणि सिंग म्हणजे काय तर शेर... सिंह... तू समर म्हणजे युद्ध जिंकून आलेल्या सिंहाचा मुलगा आहेस... बोरसे सरांनी सांगितलेल्या या अर्थानंतर छाती अभिमानानं फुललेली.. आता कोणीही विचारु दे वडिलांच्या नावाचा अर्थ काय, मी ते अभिमानानं सांगू शकत होतो.. बोरसे सरांनीच ही नवी ओळख मिळवून दिलेली..

                          (नंदादीप विद्यालय, गोरेगाव पूर्व)

दहावीच्या निकालानंतर शाळेपासून अनेक विद्यार्थ्यांच्या वाटा वेगवेगळ्या झाल्या. दहावीचा निकाल हातात घेतल्यानंतर पुन्हा शाळेत पाऊल कधीच पडलं नाही... शाळा तेव्हा सुटली ती कायमचीच... शाळेच्या परिसरात गेलो तरी शाळा बाहेरुनच दिसायची.. पण आतमध्ये कधी गेलो नाही... आता पुन्हा एकदा शाळेत जावं असं वाटतंय. पुन्हा एकदा बोरसे सरांना भेटावसं वाटतंय. ते भेटले तर त्यांचे आशिर्वाद घेतल्यानंतर त्यांना कडकडून मिठी मारावीशी वाटतेय. ते विचारतीलच अरे तुझं नाव काय. तेव्हा अभिमानाने सांगू शकेन, सर मी समीर समरसिंग सावंत... 


Sameer Samarsingh Sawant,
Senior Producer,
tv9



बुलेट 'राणी'


दापोली... कोकणच्या निसर्गसंपन्न मातीतलं शांत, सुंदर, निवांत तालुक्याचं ठिकाण. देवानंच मुक्तहस्ते निसर्गसौंदर्य भरभरून उधळलेलं. अाळशी माणसासारखा अथांग पसरलेला समुद्र, त्यावरचं चमचमतं पाणी, समुद्रकिनाऱ्याजवळची टुमदार घरं, लाल चुटुकदार कौलारू घरं, सभोवती नारळी-पोफळीच्या बागांनी नटलेला हिरवागार नजारा. दूरवर गावाकडे नागमोडी वळणं घेत जाणारा डांबरी रस्ता. अशा या निसर्गसौंदर्याचा आस्वाद घेत समुद्रकिनारी शांत, निवांतपणे बसावं, तर त्या डांबरी रस्त्यावरून शांती भंग करणारा बुलेटचा दमदार आवाज आपली शांती भंग करतो.


                          काळ्या कुळकुळीत रंगाची वर सिल्व्हर रंगाची रंगसंगती असलेली बुलेट त्या शांत रस्त्यावर आपला रुबाब दाखवून देते. पण त्याही पलिकडे त्या बुलेटवर ऐटबाज बसलेली 'ती' आपली नजर हटू देत नाही. राणी रंगाचा सलवार, त्याला साजेसा निळ्या रंगाचा पायजमा. पायात चप्पल, डोळ्यावर गॉगल. वाऱ्यानं उडणारे मोकळे सोडलेले केस, साधंसंच पण नजरेत भरेल असं सौंदर्य, चेहऱ्यावर मनमोहक हास्य. तिच्यावर नजर जाणार नाही हे कोणी बोलेल तर ते खोटंच... पण ही आर्ची नाही बरं का. तर साऱ्या दापोलीला ओळखीची असलेली ही 'गुरूची लेक'. होय, तीचं पूर्ण नाव... संख्या गुरुप्रसाद पोवार...

                           बुलेटच्याच वेगानं ती डोळ्यासमोरून जाते, पण तीच्यावरून नजर न हटणाऱ्यांची 'संख्या' कमी नाही. बुलेटचा दमदार आवाज दूरवर जात हळुहळु क्षीण होत गेला तरी 'गुरूची लेक' डोळ्यासमोर कायम राहते. कबड्डी हे तीचं पहिलं प्रेम आणि बुलेट दुसरं. लहानपणापासूनच गाडीची प्रचंड आवड. लहाणपणी बाबा आपल्या CD Dawn बाईकवर बसवून तीला तालुक्याच्या ठिकाणी घेऊन जायचा. पण बाबाच्या पाठी बसताना गाड्यांचं वेड कसं लागलं हे तीचं तिलाही ठावूक नाही. मग काय मैदानावर कबड्डीचे धडे गिरवतानाच गाडी चालवण्याच्या स्वप्नाच्या दिशेनं वाटचाल सुरू झाली. पण ही इतर मुलींसारखी थोडीच होती. हीची गोष्टच निराळी. activa किंवा pleasure ही तिच्यासाठी नव्हतीच मुळी.
               
     

 बाईकची प्रचंड क्रेझ. बाबाचीच गाडी ती शिकायला लागली तशी क्रेझ आणखीनच वाढली. सातवीत असतानाच बाबाची CD Dawn बाईक सफाईदारपणे पळवू लागली. गाड्या चालवायला शिकायची हौस आणखीनंच वाढली. दहावीला जिथे पोरांना परिक्षेचं, बोर्डाचं टेंशन असतं तिथे ही पोरगी four wheeler वर हात साफ करत होती. बरं हे सगळं दुसरीकडे कबड्डीचे धडे गिरवत असताना. दहावीमध्येच असताना सफाईदारपणे ती बाबाच्या मित्राची नॅनो चालवायला शिकली..तीच्या नॅनो वयापेक्षा ही झेप मोठी होती. मग तर प्रत्येकच गाडी चालवायचा छंद तीला जडला.
                       दहावीचं हे वय म्हणजे प्रेमात पडण्याचं, कोणावर तरी जीव जडण्याचं. ही पोरगीही दहावीत प्रेमात पडली. दणकट, दमदार आवाज असणाऱ्याच्या. त्याने तीला पहिल्याच नजरेत वेड लावलं. तीनं अक्षरक्ष जीव ओवाळून टाकला त्यावर. तीचा जीव जडला होता बुलेटवर. पहिल्याच नजरेत ती बुलेटच्या प्रेमात पडली. दणकट बांध्याच्या, वजन पेलवणार नाही पण बसल्यावर ऐटबाज वाटणाऱ्या बुलेटवर तीचा जीव जडला. तीचं हे प्रेम हळुहळु उमलत होतं. स्वप्नातल्या राजकुमारासारखी ती आता बुलेटवर प्रेम करत होती. आणि ते स्वप्न साकार नाही केलं तर ती गुरूची लेक कसली.
                    घरात ही सर्वात थोरली. हिच्या पाठीमागे छोटी बहिण, सर्वात शेवटी शेंडेफळ असणारा लहान भाऊ. पण गुरूसाठी म्हणजे तिच्या बाबासाठी संख्या हीच त्याचा मुलगा होता. बाबाने कधीच मुलगी म्हणून तिला वागवलं नाही. तू मुलापेक्षा कमी नाहीस असं बाबा सांगत गेला आणि सगळ्याच बाबतीत तीची भीड चेपत गेली. म्हणूनच गाडीही ती बिनधास्त चालवायची. मुलगी हे लेबल तीने झुगारून दिलं होतं. प्रयत्न केला की सगळं जमतं हा तीच्या यशाचा मुलमंत्र.
                      पण आता बुलेटचं हे प्रेम साकार करायचं होतं. बाबाशिवाय हे स्वप्न कोण साकार करुन देणार. बुलेटसाठी बाबाकडे तीने हट्टच मांडला. गुरूही आपल्या लेकीचा हट्ट न पुरवता तरच नवल. नवी कोरी काळ्या आणि सिल्व्हर रंगसंगती असलेली दमदार रॉयल एनफिल्ड बुलेट बाबानं एकेदिवशी दरवाजात आणून उभी केली. माझी बुलेट, माझ्या स्वप्नातली बुलेट, क्षणभर तीचा डोळ्यांवर विश्वासच बसला नाही. स्वत:लाच तीने चिमटा काढला. स्वप्न साकार झालं होतं. बाबाकडे प्रेमाने कटाक्ष टाकून ती बुलेटवर स्वार झाली. बैठक पक्की केली, चावी फिरवली. बुलेटच्या दमदार आवाजानं ती आणखीनंच खुष झाली. खरं तर बुलेट चालवण्याची तीची ही पहिलीच वेळ. ती जड असते, पेलवायला आणि चालवायला कठीण असते हे तिच्या गावीच नव्हतं.
                        बुलेटवर बसतानाच बुलेटसारखंच भारी वाटलं. पण ती चालवताना ना हात थरथरले ना मन घाबरलं. कीक मारली आणि रस्ता पकडला. थोडा वेळ तोल साधणं कठीण गेलं, पण बुलेट काही पाडली नाही. नंतर तर सवयीने बुलेट पिसासारखी हलकी वाटू लागली. बुलेट आली तरी त्यावर बसताना तिने पारंपरिक पोषाख काही सोडला नाही. सलवार आणि पायजमा हाच बुलेटवरचा तिचा पारंपरिक वेष. हातात ग्लोव्हज नाहीत की अंगावर स्टाईल मारणारं लेदर जॅकेट नाही. बुलेटवरच क्षत्रियकुलावतंस लिहिलेलं. त्यामुळे त्यालाच साजेसा मराठमोळा वेश आणि मर्दानी आवेश. त्याचवेळी सैराट प्रदर्शित झाला होता. पण बाबाने बुलेट खूप आधी बूक केलेली. पण बुलेटची डिलिव्हरी झाली सैराटनंतर. साहजिकच लोकं तिला आर्ची म्हणायला लागले. पण हिनं आपली स्वत:ची वेगळी ओळख निर्माण केली. गुरूची लेक म्हणून. आजही लोकं तिला गुरूची लेक म्हणूनच ओळखतात.
                              बुलेटवरुन दापोली आता सवयीचं झालं होतं. आता वेळ होती दापोलीबाहेर फिरण्याची. दापोलीनंतर दुसरं आवडतं ठिकाण म्हणजे पुणे.  बुलेटवरून पहिली कूच केली ती पुण्याकडे. मग अलिबाग, महाबळेश्वर, रत्नागिरी असं सगळंच पालथं घातलं. दापोलीमध्ये जेव्हा मराठा मूक मोर्चाचं भगवं वादळ धडकलं तेव्हा जिजाऊची ही लेक आपली बुलेट घेऊन सर्वात अग्रभागी...
                         

   आता ती तिच्या Tours & Travels ची लक्झरी बसही चालवते.Tempo Traveller, Innova घेऊन सगळीकडे हिंडते. लवकरच Volvo आणि Scania बस ती चालवायला लागली तर आश्चर्य वाटायला नको. तरीही आपण काही जगावेगळं करतोय याचं तिला अप्रुप नाही. तिचे पाय अजूनही जमिनीवरच आहेत. कारण गुरूचे संस्कार खोलवर रुजलेले आहेत. स्वत:चा Tours & Travels चा व्यवसाय, स्वत:चा हॉटेल व्यवसाय ती लहान वयात समर्थपणे चालवतेय. पायात सतत भिंगरी लावून फिरते आणि रात्री बारा किंवा १ वाजताही रिकाम्या पोटी, आपल्या बुलेटवर समुद्रकिनारी कसलातरी विचार करत बसते. हे कोडं काही अजून सुटलेलं नाही.
                        पण ती फक्त बुलेट राणीच नाही आहे. बुलेट हे दुसरं प्रेम, पण तिचा ध्यास आणि श्वास कबड्डी आहे. गुरूची ही लेक ज्या आत्मविश्वासानं बुलेट चालवते. Tours & Travels चा व्यवसाय, स्वत:चा हॉटेल व्यवसाय ज्या आत्मविश्वासानं पेलते, त्यापेक्षा दुप्पट आत्मविश्वासाने ती कबड्डीच्या मैदानात उतरते. दापोली कबड्डी टीमची रेडर आणि  कॅप्टन, शिवशक्ती या व्यावसायिक संघाची अष्टपैलू खेळाडू, रत्नागिरी टीमचा हुकूमी एक्का या सर्व जबाबदाऱ्या स्वत:च्या खांद्यावर समर्थपणे पेलते.
                          कबड्डीमधल्या अष्टपैलू कामगिरीनं कमावलेल्या पदकांनी आणि विजेत्या ट्रॉफींनी तिचं घर भरून गेलंय. एवढंच काय पण रत्नागिरी जिल्हा संघाच्या सब ज्युनिअर कबड्डी संघाच्या प्रशिक्षकपदाचं शिवधनुष्य तीनं लहान वयातच पेलून दाखवलं. काही वैयक्तिक कारणांमुळे कबड्डीच्या मैदानापासून ती दूर गेली. नाहीतर महाकबड्डी लीगचे दोन्ही हंगाम तीनं आपल्या अष्टपैलू कामगिरीनं गाजवले असते  यात शंकाच नाही. हे आठवतानाही तीच्या डोळ्यातून हलकेच आसवांचे थेंब टपकतात. पण त्याच डोळ्यांत पुन्हा कबड्डीच्या मैदानावर परतण्याचा अंगारही दिसतो. अजूनही उशिर झालेला नाही. कबड्डीसाठी ती पुन्हा कंबर कसतेय. बुलेट राणी आणि गुरूच्या लेकीला पुढच्या वाटचालीसाठी खूप साऱ्या शुभेच्छा...