Monday, September 16, 2013

पाऊस आणि मन...



मुसळधार पावसाचं थैमान काल रस्त्या-रस्त्यांत
तुझ्या आठवणींचं थैमान माझ्या मनाच्या कानाकोपऱ्यात

तुझ्या अवकाळी पाऊसभारानं रस्त्या-रस्त्यांवर ट्रॅफिक
माझ्या मनात फक्त तुझ्याच आठवणींचं ट्रॅफिक

छत्री न घेतलेला कित्येक जण पाऊसपाण्यानं चिंब चिंब भिजलेला
छत्री डोक्यावर असूनही तुझ्या दुराव्यानं मी ओलाचिंब झालेला

तू कोसळला नाहीस तर, कुठे गायब झालास म्हणून विचारणार
मी शांत बसलो तर, काय प्रेमभंग झाला की काय असं विचारणार

तू अचानक भरभक्कम कोसळलास, तर तुला वेडा समजणार
मी हसायला लागलो तर मला प्रेमात पड़लेला वेडा समजणार

तू आलास किंवा नाही आलास तरी तुझी थट्टा,
तू आली नाहीस म्हणून माझ्या आयुष्याला बट्टा,

तू आता दूरवर कोसळतो आहेस कुठे-कुठे
तुझ्या आठवणींत माझंही मन भटकतंय कुठे-कुठे...

Tuesday, August 27, 2013

‘अनिल क्लासेस’


(सौजन्य:- संतोष दरेकर)
--------------------------------------------------------------------------------------------


झंप्याला मान वर करुनच ती इमारत पाहावी लागली. दोन बुरुज असणारी, एखाद्या गढीसारखी किंवा गडकोटासारखी असणारी ती भव्य इमारत. झंप्यानं अशी इमारत एक तर ट्रेकिंगला गेल्यावर किल्ल्यांवर किंवा लहानपणी दिवाळीच्या सुट्टीत मातीचा किल्ला बनवताना तयार केली होती. त्या इमारतीवर भगवाही फडकत होता. झंप्याला एकदम छत्रपती शिवाजी महाराजांची आठवण आली आणि मनातल्या मनात त्यानं महाराजांना मानाचा मुजरा करत किल्ल्यासारख्या दिसणाऱ्या त्या इमारतीमध्ये प्रवेश केला.

एवढ्या मोठ्या किल्ल्यासारख्या इमारतीत काहीतरी ऐतिहासिक असेल अशीच झंप्याची भ्रामक कल्पना. पण त्या भव्य दरवाजावर ‘अनिल क्लासेस’ अशी भव्य पाटी सुवर्णअक्षरांनी झळकत होती. त्यामुळे उत्सुकता आणखीनंच चाळवली होती. झंप्यानं आत पाऊल टाकलं. जागोजागी शिवाजी महाराजांच्या तसबिरी आणि पुतळे विराजमान होते. पण त्यातही विठ्ठलाला मानाचं आणि विशेष स्थान होतं. धिप्पाड आणि राकट वाटणारा कर्मचारी वर्ग, जणू सैनिकांसारखेच भासत होते. 

उगाचच घुटमळणाऱ्या झंप्याला एकानं चांगलंच झापलं. ‘ ए! xxxx ’ उंडारायला आलास काय इथे?

झंप्याला आपलं स्वागत एवढ्या कमालीच्या कोमल वाणीनं होईल अशी अपेक्षाच नव्हती. 

‘
नाही म्हटलं, तुमचा हा अनिल क्लासेस काय आहे याची चौकशी करायची होती’.

अनिल नाव ऐकल्यावर मात्र समोरच्याची बोबडीच वळली. त्यानं झंप्याचं एकदम जोरदार स्वागत केलं. बसायला खुर्ची दिली आणि सोबतच थंडगार शितपेयही मागवलं. एकंदरच अनिल नावाची मोठी दहशत होती तर...

‘
नुकताच सुरु केला आहे आम्ही हा अनिल क्लास. तुम्हांला घ्यायचं आहे का अॅडमिशन?’.

‘
पण क्लासचं नाव अनिलच का ठेवलं हो?’ झंप्याचा पुढचा प्रश्न.

‘
काय आहे आमच्या मालकांच्या नावावरुन ठेवलं आहे. अलंकारिक भाषेत निर्लज्जपणे लज्जास्पद टीका कशी करायची. आता एवढा मोठा फुलफॉर्म लक्षात ठेवायचा म्हणजे वांदेच की! म्हणून अनिल क्लासेस असा शॉर्टफॉर्म केला आहे. राजकीय वर्तुळात सध्या प्रचंड चलती आहे. मोठं नाव कमावलं आहे आमच्या मालकांनी आणि क्लासेसनंसुद्धा. म्हणजे आता तर कदम-कदमवर आमच्या शाखा आहेत’. गर्व से कहो हम हिंदू है या चालीवर त्यानं हे वाक्य फेकलं.


हे सांगताना त्याच्या डोळ्यांत अभिमान दाटून आला होता. हातातल्या रत्नजडित सोन्याच्या अंगठीचा मुका घेत त्यानं डोळे मिटले आणि साक्षात त्याच्या डोळ्यांसमोर छोटे साहेबच अवतरले. 

‘
आमच्या छोट्या साहेबांची कृपा. छोट्या साहेबांनी आमच्या मालकांना पाठिशी घातलं. सुसंस्कृतपणाचं प्रशस्तीपत्रक दिलं. पुढे व्हा आणि तमाम माता-भगिणींना अभिमान वाटेल असं कार्य यापुढेही करत राहा असा प्रेमळ आशिर्वादही दिला होता. म्हणूनच अनिल क्लासेस काढण्याचं बळ मिळालं. त्या जाहीर समारंभात छोट्या साहेबांनी किती जणांना आपल्या शिंगावर घेतलं. पण आपल्या मालकांच्या पाठिशी छोटे साहेब ठामपणे उभे राहिले होते.’

छोट्या साहेबांच्या उपकारांच्या आठवणींनी अनिल क्लासेसच्या त्या सैनिकाला गहिवरुन आलं. हवेतल्या हवेत त्यानं पुन्हा हात जोडले. त्याचवेळेला अचानक समोरच्या विठ्ठलाच्या तसबिरीला चष्मा आणि पांढरी दाढी असल्याचा भास झाला. विठ्ठलाची नेहमीची लोभस मुद्रा कठोर झाली होती आणि डोळे तांबुसल्यासारखे उग्र झाले होते. त्या भासाने तो सैनिक मात्र चांगलाच चपापला. झंप्यासाठी ते नवलंच होतं. 

‘
अहो पण या क्लासेसमध्ये शिकवणार तरी काय? काय उपयोग आहे, ते तरी सांगा. तुमच्याच शेजारी ते नवनिर्माण क्लासेसही आहेत.’ नवनिर्माण नावं ऐकलं आणि त्या समोरच्या माणसानं झंप्यावर तुच्छतेचा एक कटाक्ष टाकला. 

‘
नवनिर्माणच्याही म्हणे कदम-कदमवर शाखा आहेत.’ झंप्यानं भोळसटपणाने म्हटलेल्या या वाक्यावर तो समोरचा माणूस पोट धरून हसत सुटला. 

‘
अहो कसलं आलंय नवनिर्माण? साधी टीका करतानाही त्यांच्याकडे नवीन कल्पना नाही. नवनिर्माणवाल्यांनी त्यादिवशी प्रतिस्पर्धी काटेकर क्लासेसवाल्यांना बांगड्यांच्या आहेर दिला आणि स्वत:च टीकेचे धनी बनले. पण एवढ्या बांगड्या पाठवल्याचा काटेकर क्लासेसना चांगलाच फायदा झाला. श्रावणात आपल्या युवती शाखांना काय द्यायचं हा प्रश्नच होता त्यांच्यासमोर, बांगड्या पाठवून नवनिर्माणवाल्यांच्या प्रश्न सुटला नाही, पण काटेकरांच्या युवती शाखेचा प्रश्न चुटकीसरशी सुटला’. छद्मीपणानं हसतं त्यानं सगळा वृत्तांत कथन केला.

‘
त्यापेक्षा आमच्या मालकांचं बघा. समोरच्या व्यक्तीची चुटकीसरशी आणि तेही अलंकारीक भाषेतल्या कोमल वाणीत उतरवण्याची धमक आमच्या मालकांमध्ये आहे. आता काटेकरांचं नाव निघालं आहेच म्हणून सांगतो.’

‘
ते काटेकर म्हणजे घड्याळवाले का हो?’ झंप्यानं आपली ‘लघु’शंका विचारली.

‘
हो तेच ते’ समोरच्या माणसानं होकारार्थी मान हलवली. 

‘
अहो काय सांगू. काटेकर क्लासेसच्या धाकल्या मालकांनी शिवाम्बू हा अलंकारिक शब्द वापरायचा सोडून कोणता तो लाजिरवाणा शब्द उच्चारला आणि राज्यभर एकच गहजब झाला. त्यांच्या थोरल्या मालकांची मानही शरमेनं खाली गेली म्हणे’. पुन्हा त्या माणसाच्या चेहऱ्यावर छद्मी हसू होतं. 

‘
पण आमचे मालक, लय भारी. लिंगभेद न करता समोरच्याची उतरवात. म्हणूनच आमच्या छोट्या साहेबांनी काय कोडकौतूक केलं सांगू. अखिल कुटुंबवत्सल, सुसंस्कृत, वाचा पंडित अशा उपाध्याच देऊन त्यांना प्रशस्तीपत्रकही दिलं.’ पुन्हा एकदा त्यानं आपल्या मालकांबरोबरच छोट्या साहेबांनाही दंडवत घातला.

झंप्याला मात्र अखिलऐवजी कुटुंबवत्सल अनिल आणि वाचा पंडित ऐवजी वाचाळ असं काहीसं उगाचच ऐकल्यासारखं वाटलं. झंप्याची ती तंद्री मोडून काढत समोरच्या माणसानं आपली कॅसेट सुरुच ठेवली.

‘
आमचे साहेब वस्त्रहरणकारही आहेत म्हटलं. जागच्या जागी वस्त्रहरण करण्यात एक्सपर्ट’

‘
म्हणजे महाभारतातल्या भरसभेत द्रौपदीची वस्त्रं फेडणारा दु:शासनच म्हणायचा!’ झंप्याच्या भोळसटपणाचा म्हणजे कहरच होता. आपल्या मालकांना द्रौपदीची वस्त्रं फेडणारा दु:शासन म्हटल्याचं ऐकताच आजूबाजूच्या टेबलांवरच्या पाच-सहा मुठी आवळल्या गेल्या. मनगटं फुरफुरली. झंप्याला मात्र रत्नजडीत सोन्यानं मढवलेल्या अंगठ्यांनी भरलेल्या मुठी आणि मनगटावरच्या सोनसाखळ्या दिसत होत्या.

नवीन क्लासमध्ये आलेलं पहिलं गिऱ्हाईक आणि मतदानाच्या अगोदर सामान्य मतदार यांना नेहमीच राजासारखं वागवलं जातं. एकदा का क्लासमध्ये अॅडमिशन घेतलं किंवा मतदानानंतर निवडून आलं की क्लासमालक आणि राज्यकर्तेच खरे राजे होतात. गिऱ्हाईकाला आणि मतदाराला वाऱ्यावर सोडलं जातं. मग त्यांना दिलेली आश्वासनं खड्ड्यात गेली तरी काहीच फरक पडत नाही. एवढं समजायला झंप्या तेवढा हुशार होता. त्यामुळे त्या समोरच्या माणसानं त्या उठलेल्या मुठींना शांत केलं.

‘
बघा आमच्या मालकांना दु:शासन म्हटल्यावर आमच्या स्टाफच्या सहनशक्तीचा कसा अंत झाला. तसंच समोरच्याचं वस्त्रहरणं करायचं असेल तर तुमच्याही सहनशक्तीचा अंत झाला आहे असं तुम्हांला प्रकर्षानं वाटलं पाहिजे. तुम्ही अजिबात संयमी असता कामा नये. एकदा का तुमची सहनशक्ती संपली की भाषेचा वापर करताना कोणाचीही चाड किंवा मर्यादा बाळगण्याचीही गरज नाही. समोर स्त्री असो किंवा पुरुष. वस्त्रहरणाच्या बाबतीत सगळे एकाच पातळीत. मग बघाना, साधं एखाद्या सुरक्षारक्षकानं जरी तुमचं ओळखपत्र मागितलं तरी तुमच्या सहनशक्तीचा अंत व्हायला हवा.’

झंप्या मात्र सहनशक्तीचा अंत यावर विचार करत होता. गेल्या कित्येक वर्षात झंप्यासारख्या सामान्य मराठी मतदारांनी ओळीनं मुंबई महापालिकेवर भगवा फडकवला होता. पण सोयीसुविधांच्या बाबतीत मुंबईकरांची झोळी फाटकीच होती. ठिगळ मारलेली. 

खड्ड्यांची चाळण झालेल्या रस्त्यांतून प्रवास करताना जीव मेटाकुटीला आला होता. स्लीप डिस्कसारख्या व्याधी वाढल्या होत्या. कंबरदुखी, पाठदुखी तर नित्याचीच होती. खड्ड्यांत पडून सामान्य मतदारांना आपले प्राणही गमवावे लागले होते. पावसानं जोरदार हजेरी लावली की आंतरराष्ट्रीय शहर म्हणून मिरवणाऱ्या मुंबईची वाहतूक ठप्प होत होती. गटारांच्या घाण पाण्यातून कशीबशी वाट काढावी लागत होती. फुटपाथवरच्या अतिक्रमणांनी तर रस्त्यानं नीट चालायचीही सोय राहिली नव्हती. महापालिका रुग्णालयांत रुग्णांची अवस्था बिकट होती. झोपडपट्टीवासियांनी मोफत घरं या ऐतिहासिक घोषणेनंतर तर मुंबईत झोपडपट्ट्यांची संख्या प्रचंड प्रमाणात वाढली होती. 

मुलभूत यंत्रणा आणि सुविधांवर त्यामुळे प्रचंड त्राण पडला होता. एकीकडे झोपडपट्टीवासियांना फुकट घरं देताना दुसरीकडे मराठी माणसांच्या जुन्या चाळींच्या पुनर्विकासाचा प्रश्न मात्र सुटला नव्हता. ज्या मराठी मतदारांनी भरभरुन मतं देत महापालिकेवर भगवा फडकवला तोच मराठी माणूस मुंबईबाहेर फेकला जात होता. ‘करुन दाखवलं’च्या नावाखाली फसवणूक झाली होती. पण एवढं होऊनही मुंबईकरांच्या सहनशक्तीचा मात्र कधीच उद्रेक झाला नव्हता. पण फक्त सुरक्षारक्षकानं ओळखपत्र विचारलं तर सहनशक्तीचा अंत कसा होतो हे मात्र झंप्याच्या कल्पनेपलिकडचं होतं. आता खरं तर झंप्याच्या सहनशक्तीचा अंत झाला होता. 

समोरच्या भिंतीवरचा विठ्ठल मात्र कटेवर हात घेऊनच उभा होता. आता मी काहीच करु शकत नाही असंच बहुदा त्याला सांगायचं होतं. त्यामुळे विठ्ठलाकडे गाऱ्हाणं घालण्यात काहीच अर्थ नव्हता. अनिल क्लासेसचा माणूस झंप्याला काहीतरी सांगत होता. पण झंप्या तडक उठला. बस स्टॉपवर आला. बेस्टची बस पकडण्याचा प्रयत्न केला, पण बेस्टच्या बसचालकांच्या अंगात मुजोरी भिनलेली. कशीतरी धावतपळत त्यानं बस पकडली. 

मास्तरांनी विचारलं तेव्हा झंप्या तावातावानं म्हणाला, ‘एक कलानगर!’….

Sunday, August 11, 2013

‘घे भरारी’


पावसाची नुकतीच जोरदार सर येऊन गेलेली. दादरच्या व्यस्त रेल्वे स्थानकाबाहेरच्या मार्केटमध्ये नेहमीचीच गर्दी ओसंडून वाहत असलेली. शेजारच्याच मामा काणे हॉटेलमधून गरमागरम थालीपिठं आणि बटाटावड्याचा खमंग सुवास नाकातून थेट जिभेवर रेंगाळणारा... त्यामुळे नेहमीप्रमाणेच गिऱ्हाईकांची पावलंही मामा काणेकडे आपसूकच वळत होती. पाऊस पडून गेल्यानं गिऱ्हाईकांची वर्दळ जरा जास्तच वाढलेली. त्याचदरम्यान लागूनच असलेल्या मामा काणे हॉलबाहेरही हळुहळु गर्दी वाढत होती.

‘घरबसल्या कमवा’  अशी जाहिरात घेऊन विविध वयोगटांतली, विविध स्तरातील स्त्री-पुरुष, मुलं-मुली, रांगेत उभे होते. प्रत्येकाची नावनोंदणी सुरु होती. ब्लेझर घातलेल्या दोन-चार चुणचुणीत मुली प्रत्येकाचं स्वागत करत होत्या. Work from Home असा बिल्ला प्रत्येकीच्या ब्लेझरवर लावलेला. छातीत धडधड, उत्सुकता अशा अवस्थेत प्रत्येकजण रांगेत हॉलमध्ये पुढे सरकत होता. तिथंही ब्लेझरमधल्या, सुटाबुटातल्या मुली प्रत्येकाला आग्रहानं आणि शिस्तीनं खुर्चीत बसवत होत्या.

मुख्य कार्यक्रमाला थोड्याच वेळात सुरुवात होते. सुटाबुटातलीच पण अनुभवी असणारी एक मुलगी कंपनीबद्दलची माहिती द्यायला सुरुवात करते. ‘जगभरात ८९ देशांमध्ये आमची कंपनी सध्या व्यवसाय करते’.  प्रत्येकजण टक लावून आणि कान देऊन माहिती ऐकतोय. थोड्याच वेळानं त्याच सुटाबुटातल्या मुली पुढे येऊन प्रत्येकजण आपलं सध्याचं उत्पन्न, किती फायदा झाला याची माहिती देऊ लागतात. आलेल्या लोकांमध्ये मात्र चुळबुळ वाढलेली. काहींना कंटाळा आलेला. त्यामुळे नुसतंच इथं तिथं पाहणं चाललेलं. ‘कधी संपणार हा कार्यक्रम’ अशी भावनाही मनात येऊ लागलेली. कार्यक्रम सुरु होऊन अर्धा तास होऊन गेलेला. समोर सुटाबुटात येणारी प्रत्येक व्यक्ती मात्र एकच वाक्य सारखं सारखं घोटून सांगतेय. शेवटच्या दहा मिनिटांत अशी एक व्यक्ती इथं येणार आहे, जी तुमच्या आयुष्याला नवीन वळण लावेल.

हॉलमध्ये जमलेली प्रत्येक व्यक्तीच त्यामुळे अखेरच्या दहा मिनिटांची वाट बघत बसलेली... अखेर ती दहा मिनिटांची वेळ येऊन ठेपते. टाळ्यांचा जोरदार कडकडाट होतो. सुटाबुटातली, लग्न झालेली पस्तिशीची एक देखणी स्त्री हातात माईक घेऊन सगळ्यांचंच स्वागत करते.

Hello Friends!
  
केसांचा पोनीटेल, कॉरपोरेट प्रेसिडंटला साजेशा असा सुट. कपाळाच्या मध्यभागी भांगामध्ये सौभाग्याची हलकीशी खुण, गळ्यात साताजन्माचं लायसन्स. चेहऱ्यावर मंदसं स्मित. हावभाव, बोलणं-चालणं मात्र घरंदाज स्त्रिसारखं. भितीचा साधा लवलेशही चेहऱ्यावर नाही. उलट बोलण्या-चालण्यातून प्रचंड आत्मविश्वास झळकत असलेला.

Welcome Friends!  
माझं नाव सिद्धी... 

पावसाची एक जोरदार सर येऊन रस्त्यावरची सारी धुळ वाहून जावी, पाना-फुलांमध्ये नवी जान यावी तशी जमलेल्या लोकांमधली मरगळ क्षणार्धात नाहीशी झालेली. सगळ्या लोकांचे डोळे आणि कान तिच्याचकडे लागलेले. मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश या तीनही भाषांचा सुंदर मिलाफ करून अवघ्या दोनच मिनिटांत ती हॉलमधल्या साऱ्याच लोकांवर भुरळ पाडण्यात यशस्वी होते. ती पुढे काय बोलणार याचीच उत्सुकता आता साऱ्यांनाच लागलेली.

‘धंदा करणं किंवा व्यवसाय करणं, हे मराठी माणसाचं काम मुळीच नाही. तो करावा तर फक्त गुजराती आणि मारवाड्यांनीच. मराठी माणसांचा हा पारंपरीक गैरसमज’. पोटतिडकीनं ती सांगत असते. टीका करणं हा हेतू नाही तर मराठी माणसांमधला व्यवसायाबद्दलचा गैरसमज आणि दृष्टिकोन बदलावा हा तीचा प्रामाणिक विचार. खरं तर तीसुद्धा एका मराठी मध्यमवर्गीय घरांतूनच आलेली. पण व्यवसायात फक्त तीन वर्षातली तीची भरारी तोंडात बोटं घालायला लावणारी.

शालेय शिक्षण इंग्रजी माध्यमातून झालेलं. पुढे पदवी शिक्षण घेण्यासाठी महाविद्यालयाची वाट धरलेली. पण शिक्षणापेक्षा इतर चळवळींतच हिरीरीनं भाग घेतलेला. त्यामुळे ATKT ची शिडी लावून पदवीपर्यंतचं शिक्षण पूर्ण केलेलं. घरात त्यावरून सततचे टोमणे बसणारे. कालांतरानं पोटासाठी नोकरीची वाट धरली. रितीरीवाजाप्रमाणे लग्नही पार पडलेलं. संसाराचा गाडा हाकताना नोकरीत मात्र मन रमत नव्हतं. काहीतरी वेगळं करण्याची इच्छा आणि त्यासाठी धडपड चाललेली. पण काय करावं याचा मार्ग सापडेना. काही नवीन करावं तर घरातल्यांचा पाठिंबा नाही. कंपनीत राब राब राबूनही मनासारखी पगारवाढ किंवा पदोन्नती नाही. त्यामुळे सतत नोकरी बदललेली. कंपनी बदलली तरी प्रत्येक वर्षी येरे माझ्या मागल्या हीच गत.

‘इतकी वर्ष नोकरी करताय, पगारवाढ किंवा पदोन्नती तुमच्या मर्जीप्रमाणे किंवा तुमच्या मनाप्रमाणे मिळते?’ समोर जमलेल्या लोकांना तीनं थेट जळजळीत सवाल विचारलेला. ‘मग तुम्हांला ही परिस्थिती बदलायची आहे की नाही?’ बेधडकपणे दुसरा सवाल येऊन प्रत्येकाच्या मनावर आदळून त्यांना खोलवर विचार करण्यास भाग पाडणारा...

कंपनीत नोकरी करताना तिलाही सतत हाच प्रश्न भेडसावलेला. संसारवेलीवर ओम नावाचं गोड फळ लागलेलं. त्यामुळे जबाबदारी आणखीनंच वाढलेली. ऑफिसमधली जबाबदारी, गृहकर्तव्य आणि एक आई अशी तिहेरी जबाबदारी पेलताना कसरत व्हायची. रात्री झोपण्यापूर्वी किंवा सतत दिवसाही डोक्यात एकाच प्रश्नाची भूणभूण. काहीतरी स्वत:चं करायचं आहे. नोकरीतल्या गुलामगिरीतले साखळदंड तोडायचे होते, पण त्याची किल्ली काही सापडत नव्हती. मनात विचारांचा कल्लोळ दाटलेला. अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याची वाटच मिळत नव्हती. पण सातत्यानं धडपड मात्र चाललेली.

‘आमच्या कंपनीच्या संस्थापकानं एका गाडीच्या डिकीतून या व्यवसायाची सुरुवात केली.’ समोरच्या लोकांना ती आत्मविश्वासानं सागंत होती. त्यामुळे लोकांची उत्कंठा आणखीनंच वाढलेली. आपणही हेच वाक्य सामंत बाईंच्या तोंडून ऐकलेलं. तीन वर्षांपूर्वी मीसुद्धा अशीच लोकांमध्ये बसलेली होती. छकुल्याला पोटाशी कवटाळलेलं. ते गुणी बाळंही आपल्या कुशीत शांतपणे पहुडलेलं. आपलं सारं लक्ष मात्र सामंत बाईंच्या बोलण्याकडे लागलेलं. उत्सुकता, भिती, धास्ती यांचा मनात वेगळाच संगम झालेला. खरंच हे शक्य आहे का? मी स्वत: हे करु शकेन का? किती मिळणार या सर्व धडपडींतून? एकटीला जमेल हे सारं? घरचे काय म्हणतील? मदत करतील का? अशा अनेक प्रश्नार्थक विचारांनी डोकं ठणकायला लागलेलं. सामंत बाई मात्र आत्मविश्वासानं ‘घरबसल्या कमवा’वर जोर देत होत्या. उच्चशिक्षीत, चांगल्या हुद्द्यावर कार्यरत असणाऱ्या सामंत बाई सांगत आहेत म्हणजे नक्कीच काहीतरी असणार. करुन बघायला काय हरकत आहे.

‘अगं कसलं खुळ डोक्यात घेतलं आहेस? वेड बिड तर लागलं नाही ना तुला?’ आईच्या शब्दांनी सगळ्या उत्साहावर पाणी फेरलेलं. आईनं सपशेल विरोध दर्शवलेला, तर नवऱ्यानं हात वरती केलेले. ‘तुला काय करायचं ते कर’, अगं एवढी मोठी रक्कम उभी करायची म्हणजे खाऊ आहे का? आपल्याच माणसांनी असा आधार काढून घेतलेला. मन सैरभैर झालेलं.

उसवलं गणगोत सारं, आधार कुणाचा नाही...

पण काहीही करून आता या व्यवसायात उतरायचंच हा निर्धार. सर्वांना दाखवून द्यायचं की मीसुद्धा व्यवसाय करू शकते. कठीण वाट तर धरली होती, आता या वाटेवर चालायचं तर विरोधाच्या, अडथळ्यांच्या काट्यांनी पाय रक्तबंबाळ होणं साहजिकच होतं. पण थांबायचं नाही या निर्धारानं वाटचाल करणं आवश्यक होतं.

मनात कितीही मांडे खाल्ले तरी वास्तवाचे चटके वेगळेच असतात. काहीही करुन दाखवण्याचा मनात निर्धार असला तरी पैशाचं सोंग मात्र घेता येत नाही. लाखभराची रक्कम उभी करायची म्हणजे खायचं काम नव्हतं. पण करायचं ठरलं म्हणजे करायचंच ही जिद्द कायम होती. मुलाच्या नावानं पै-पैनं जमा केलेली फिक्स्ड डिपॉझिट मोडीत काढली. स्वत:चे दागिने गहाण टाकले. आपला व्यवसाय यशस्वी केला तर असे छपन्न दागिने घेता येतील ही खुणगाठ मनाशी बांधलेली. व्यवसायासाठी रकमेची व्यवस्था तर झाली, पण व्यवसाय करण्याचा कोणताच अनुभव गाठीशी नाही.

नोकरी करणं आणि शून्यातून स्वत:चा व्यवसाय उभं करणं यात जमीन-अस्मानाचा फरक. बोललात तर वाळुही विकली जाते नाहीतर सोन्यालाही कोणी विचारत नाही. जिद्द, निर्धार, संभाषणकला याची सवय करून घ्यायला हवी. घरच्यांचा प्रचंड विरोध पत्करून व्यवसायात उडी घेतलेली. पावसापाण्याची, थंडी-वाऱ्याची, उन्हातान्हाची पर्वा न करता रेल्वे स्थानकांच्या परिसरात, रहदारीच्या ठिकाणी स्वत:  उभं राहून जाहीरातींचे पोस्टर्स वाटलेले. सुरुवातीच्या दिवसांत कसलाच प्रतिसाद आला नाही. मन निराश होऊ लागलं होतं. खरंच आपण करतोय ते योग्य आहे का अशी चिंता सतत वाटायची. पण हळुहळु चौकशीचे फोन येऊ लागले. कधी दिवसा तर कधी रात्री-अपरात्रीही फोन यायचे. फोनवरची प्रत्येक व्यक्ती चांगलीच असेल याची खात्री नाही. पण निर्धारानं सर्व कटु प्रसंगाना तोंड दिलेलं. सामंत बाईंचा खंबीर हात पाठीवर होता. चुकल्यास प्रसंगी त्या कान पकडायलाही कमी करायच्या नाहीत.

प्रचंड धडपड, अहोरात्र मेहनतीला हळुहळु रंग येऊ लागला. व्यवसायानं बाळसं धरलं. आत्मविश्वास दुणावला. मग दुप्पट वेगानं परिश्रम घ्यायचा हुरुप आला. कारवाँ बढता गया. तीन वर्षांपूर्वी SR. Consultant लेव्हलवरुन सुरुवात केलेली. टप्प्याटप्प्यानं सुपरवायझर लेव्हल गाठली. हातात बऱ्यापैंकी पैसा खुळखुळु लागला. सुपरवायझरवरुन मग Work Team, GET Team अशी भरारी घेतली. कंपनीच्या सहकार्यानं कुटुंबासोबत परदेशवारीही घडवून आणली. विरोधाचा सूर आता मावळत होता, उलट पाठीवर कौतूकाची थाप पडत होती. कुटुंबियांच्या डोळ्यात आता अभिमान दिसत होता. अखेर मग मिलेनियर टीममध्ये धडक दिली. हे सगळं स्वत:च्या मेहनतीवर, कष्टांवर आणि आत्मविश्वासाच्या बळावर... स्वत:च्या हिमतीवर मुंबईत फ्लॅट तोही रोख रक्कम मोजून घेतला. नवऱ्याला स्वत:च्या कमाईनं नवी कोरी चारचाकी गाडी विकत घेऊन दिली.

‘मग तुम्हींसुद्धा स्वत:चा व्यवसाय सुरु करणार ना?’ तीच्या या प्रश्नाला हॉलमधल्या सर्वांनीच एकसुरात आणि उच्चस्वरात ‘हो’ अशी दाद दिलेली. 

एका मध्यमवर्गीय कुटुंबातून आलेल्या सिद्धीनं घेतलेली ही भरारी खरोखरच वाखाणण्यासारखी. समोरच्या जमलेल्या लोकांमध्येही एक आत्मविश्वास निर्माण झालेला. आपणही आपल्या पायांवर उभं राहून स्वत:चा व्यवसाय सुरु करु शकतो हे बळ आलेलं. ‘घरी बसून कमवा’ ही व्यवसायाची फक्त जाहिरात नसून तो यशस्वीपणे करता येतो हे तीनं सप्रमाण सिद्ध करुन दाखवलेलं.

Thursday, August 1, 2013

तेरी याद साथ है!...






तुझ्या सहवासाच्या आठवणींनी भरलेल्या पोळ्याला,
मी कधी चुकूनही दगड मारण्याची हिम्मत करत नाही...
कारण मग त्या आठवणींच्या असंख्य मधमाशा घोंगावून तुटून पडतात...
मनावर असंख्य डंख मारत राहतात, एकटेपणाचे...

संथ खोल पाण्यात दगड मारल्यावर...
उठणाऱ्या तरंगांसारख्या त्या हेलकावतात...

मुद्दाम बंद करून घेतलेला दरवाजा उघडल्यावर
फडफडत उडणाऱ्या पाकोळ्यांसारख्या त्या फडफडतात...
उधाणलेल्या समुद्रातल्या लाटांसारख्या त्या गर्जत राहतात,
आणि शांत झाल्यावर किनाऱ्यावर येऊन फुटून जातात...

पण तरीसुद्धा त्या आठवणी अंतकरणात साठून राहतात,
कधी तुझ्या प्रेमाची फुंकर घालून जातात,
कधी या निराशेच्या वादळातही,
तुझ्या आधाराचा हळुवार स्पर्श देऊन जातात...

माझ्या तापलेल्या मनावर,
तुझ्या प्रेमाची हलकेच बरसात करून जातात...
माझ्या तळहातावर, गालांवर...
तू दिलेल्या प्रेमाचे आठवण थेंब,
हलकेच माझ्या डोळ्यांतून बरसत राहतात...

म्हणूनच मी माझ्या मनाला
तुझ्या आठवणींच्या सहवासात कधीच पाठवत नाही...
कारण तुझ्या आठवणींत एकदा गुंतल्यावर...
पुन्हा परत यावसंच वाटत नाही....

Monday, July 29, 2013

साळू...


नुकत्याच न्हालेल्या केसांना घाईगडबडीत ती कशीबशी बांधून घेते...
बसमध्ये खिडकीत बसल्यावर तो उनाड वारा...
वेड्य़ा भ्रमरासारखा तिच्या केसांच्या बटांभोवती लडीवाळपणे पिंगा घालतो...
तो मुधोळ वारा तीच्या बटा विस्कटल्याशिवाय मात्र राहत नाही...
कशीबशी ती त्या बटांना सावरण्याचा प्रयन्त करते...
बसमधून उतरल्यावर हलकेच त्यावरून हात फिरवते...
स्वत:चीच पुन्हा पुन्हा खात्री पटवून घेते...

सेक्शनमध्ये गेल्यावर पुन्हा झटपट केस विंसरण्याचा प्रयत्न करते...
तीचे टपोरे डोळे हलकेच चमकतात, बावरतातही...
तीच्या नकळतंच तीचे पाकळ्यांसारखे ओठ थरथरतात...
त्या लाजवट भावांमध्ये ती दृष्ट लागण्याइतकीच गोड दिसते...
याच मोहक लाजऱ्या रुपाला दृष्ट लागू नये म्हणूनच की काय...
ती कोणासही दिसणार नाही इतक्या सहजतेनं काजळ भरते...

त्या रुपांत कोणालाही हेवा वाटावा इतकी सुंदर दिसते...
नुकत्याच फुललेल्या टपोऱ्या फुलासारखी...
सेक्शनमधल्या बाय़काही तीचा हेवा करतात...
तीच्या लखलख तेजाचा, तीच्या सात्विक सौंदर्याचा...
तीचं सौंदर्य चांदण्याहूनही शितल आणि मोहक वाटतं...
तीच्या निर्मळ अंतर्मनासारखंच...

संध्याकाळी तो वारा पुन्हा तीला छेडण्याचीच वाट बघत असतो..
आता मात्र तो थोडासा खट्याळ आणि अवखळ बनतो..
तीच्या केसांच्या बटांकडे चक्क दुर्लक्ष करुन तीच्या शरीराभोवतीच पिंगा घालत..
तीच्या पदराशीच चाळा करू पाहतो...

Friday, July 26, 2013

भटकंती...

सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये भटकण्याची ओढ कधी आणि कशी लागली हे आता नक्की आठवत नाही... वेड लागल्याशिवाय इतिहास घडत नाही असं म्हणतात, पण सह्याद्रीच्या या भटकंतीनं मला मात्र इतिहासाचं वेड लावलं. त्याच वेडात मग इतिहासात पदवी तर मग प्राचीन भारतीय संस्कृतीमध्ये एम ए केलं.



माझा पहिला ट्रेक होता तो किल्ले शिवनेरी, अष्टविनायकामधल्या लेण्याद्रीच्या  डोंगररांगांमधला, जुन्नर खोऱ्यातला किल्ले ह़डसर, नानाचा अंगठा आणि नाणेघाट... त्या पहिल्या ट्रेकनंतर मग सह्याद्रीनं वेडच लावलं. शनिवार, रविवारी खांद्यावर सॅक घेऊन नेहमीच सह्याद्रीच्या अंगाखांद्यावर वेड्यासारखं भटकलो.



सुरुवातीला एक मोठ्ठा ग्रुप होता, पण कालांतराने मग एकट्यानंच सुरुवात झाली. आणि ट्रेकिंगमधला माझा भरवशाचा साथीदार झाला होता तो म्हणजे संदीप लाड. भाभा अणुसंशोधन केंद्रात (BARC, Central Govt. Of India) नोकरी करत असताना शनिवार, रविवारची हमखास सुट्टी असायची. त्या सुट्ट्यांचा आम्ही पुरेपूर फायदा उठवला. शुक्रवारी रात्रीच आमची जोडगोडी खांद्याला सॅक अ़डकवून कुठच्या तरी किल्ल्याच्या मोहिमेवर निघालेली असायची. त्या चार वर्षात किती किल्ले पालथे घातले आता आठवतही नाही. पण एका किल्ल्यानं मात्र नेहमीच वेड लावलं. तो म्हणजे 'राजांचा गड आणि गडांचा राजा' राजगड...

‘किल्ले रायगड’ ही हिंदवी स्वराज्याची अधिकृत राजधानी. पण त्याआधी राजगडनं राजधानीचं काम पाहिलं होतं. किल्ले रायगडपेक्षा राजगड सर करण्यासही कठीण. पण नेहमीच वेगवेगळ्या वाटांनी राजगड सर करायला मज्जा आली. कधी चोर दरवाजानं, कधी गुंजवणे तर कधी पाली दरवाज्यातून... राजगडावर आतापर्यंत आठवेळा भेट दिली, पण प्रत्येक वेळी त्याचं रुप वेगळंच भासतं. गुगल मॅपमध्ये किंवा हेलिकॉप्टरनं पाहायचं तर राजगड म्हणजे एखाद्या सिलिंग फॅनसारखा दिसतो. तीन माच्या आणि अभेद्य असा बालेकिल्ला..

महाराजांनी तोरणा किल्ला घेतल्यावर त्यांचं लक्ष मुरुंबदेवाच्या या डोंगराकडे गेलं, आणि वयाच्या सोळाव्या वर्षी महाराजांनी एखाद्या निष्णात architect सारखी या गडाच्या बांधकामाची रेखाटनं केली. आणि तयार झाला अभेद्य असा किल्ले राजगड...

महाराजांसह जिजाऊसाहेब आणि त्यांचा कबीला तब्बल पंचवीस वर्ष या गडावर नांदला. स्वराज्याच्या सर्वच महत्वाच्या मोहिमा इथूनंच निघाल्या. पण त्याहीपेक्षा महत्वाचं म्हणजे सईबाईंसोबत राजांचा संसार फुलला, बहरला तो इथंच.

सईबाई म्हणजे राजांच्या पहिल्या पत्नी आणि सर्वात आवडत्या. सईबाई आणि राजांच्या संसारवेलीवर सखुबाईंच्या रुपानं पहिली कळी उमलली ती राजगडावरच.. संभाजी राजांच्या बाळंतपणाचं निमित्त झालं आणि अगोदरच नाजूक असलेल्या सईबाईंची तब्येत आणखीनंच खालावली.

सईबाई आजारी असतानाच अफझलखान नावाचा दैत्य स्वराज्यावर चालून आला. जीवापाड प्रेम केलेल्या सईबाईंना आजारपणात तसंच सोडून महाराजांना प्रतापगडावर मोहिमेवर कूच करावी लागली. राजांना ज्या विचाराची कल्पनाही करवत नव्हती तो विचार अखेर खरा ठरला, नियतीनं डाव साधला.

सईबाई राजगडावर अखेरच्या घटका मोजत होत्या. शिवाजी सावंतांनी आपल्या कादंबरीत हा अखेरचा क्षण अगदी जिवंत केलाय. सईबाईंचा कोमेजलेला हात राजांनी आपल्या हातात घेतला. अखेरच्या क्षणी सईबाईंनी राजांकडे एकच वचन मागितलं. माझ्या शंभूला तळहाताच्या फोडाप्रमाणे जपा. एवढं बोलूनंच सईबाईंनी अखेरचा श्वास घेतला.

सईबाई गेल्यानंतर त्या रात्री राजांनी अन्नपाणी घेतलंच नाही. राजमहालात उभे असताना राजांना अचानक सईबाईंचा भास झाला. राजांनी सईबाईंना प्रेमानं दिलेल्या पैंजणांचा नाद हलकेच ऐकू येऊ लागला. सईबाईंचे ते अखेरचे बोल राजांना आठवले. राजे गहिवरले... राजांनी पुन्हा एकवार आश्वासन दिलं. सई, तू काळजी करु नकोस. शंभूला मी माझ्या तळहाताच्या फोडाप्रमाणे जपेन. एवढं बोलल्यावर पैजणांचा तो नाद हवेत विरला. राजांनी टाहो फोडला, सई तू जाऊन शंभू पोरका झाला नाही, आम्ही पोरके झालो, सई... आम्हीं...

राजगड सोडतानाही सईंबाईंच्या आठवणीनं राजांच्या पापण्यांच्या कडा ओलावल्या होत्या.
किल्ले रायगडाच्या राजधानीचं बांधकाम पूर्ण झालं. भव्य प्रवेशद्वार, राजवाडा, नगाऱखाना, तटबंदीयुक्त शेला पागोट्यांनी नटलेला रायगड पाहिल्यावर राजेही भारावून गेले. पण राजवाड्याच्या पाठीमागं असलेला राणीमहाल न्याहाळताना राजांच्या डोळ्यांत पुन्हा पाणी दाटलं. कारण तिथं फक्त सातच राणीमहाल होते. राजांच्या मनातला सईबाईंचा राणीमहाल तिथं नव्हता.. कदाचित सईबाई असत्या तर शिवाजी महाराजांच्या इतिहासाला वेगळं वळण लागतं... पण सईबाई गेल्या आणि राजे खऱ्या अर्थानं पोरके झाले. म्हणूनच रायगडापेक्षा माझंही मन रमंत ते राजगडावरच. राजगडावर सईबाईंच्या समाधीपुढं डोकं ठेवल्याशिवाय माझं पाऊलही हलत नाही.

राजगडावर सईबाईंची ही आठवण नेहमीच माझ्या डोळ्यांच्या कडा ओल्या करते. पण राजगडाचं रौद्र रुपही कधीकधी आपल्या डोळ्यांतून पाणी आणायला कमी करत नाही. असच एकदा आषाढात मी आणि संदीपनं राजगडची वाट धरली होती. कांदेपोह्यासारखा नाश्ता करुन गुंजवणेमार्गे चोरदरवाजानं राजगड सर करायचा असा बेत ठरला. पुणे वेल्हे या हमरस्त्यावरील मार्गासनी या गावी उतरून तिथून साखरमार्गे गुंजवणे या गावात जाता येते.ही वाट अवघड आहे.या वाटेवरून गड गाठण्यास अडीच तास लागतात.माहितगारा शिवाय या वाटेचा उपयोग करू नये अशी नोंद अनेक ठिकाणी आढळते. पण आव्हान पेलणं ही आमची जूनी खोड. यावेळेस मात्र निसर्गानं आम्हांला त्याच्या ताकदीची कल्पना दाखवून दिली.

ऐन आषाढात गुंजवणेचा परिसर मात्र वैशाख वणव्यासारखा भासत होता. पावसाचा मागमुस नव्हता. त्यातच वाटेत खाल्लेले कांदेपोहे आता भारी पडू लागलेले. घटाघटा पाणी पिऊन सुद्धा तहान भागत नव्हती. जवळची इलेक्ट्रोलची तीन पाकिटंसुद्धा घशाखाली रिचवली. पण घसा पुन्हा पुन्हा कोरडा पडत होता. वाट अवघड आणि त्यात ही नामुष्की. संदीपनं ऐन मध्यावरती हार मानली. बस्स झालं असं म्हणत एका जागी त्यानं अंग टाकलं. पण इतक्यात हार मानणं हे कबुल नव्हतं.

चादरी अंथरल्या. संदीपला तासभर विश्रांती कर म्हणालो. माझ्या डोक्य़ात मात्र पुढे काय करायचं याचाच विचार सुरु होता. तासभर विश्रांती केल्यानं संदीपही ताजातवाना झाला. मग पुन्हा पुढचं मार्गक्रमण सुरु झालं. माझ्या सॅकबरोबरच संदीपची सॅकही माझ्याच खांद्यावर अडकवली होती. झपाझप पावलं टाकत चोरदरवाजा गाठला... गोब्राम्हण प्रतिपालक हिंदवी स्वराज्य संस्थापक प्रौढ प्रताप पुरंदर शिवछत्रपती शिवाजी महाराज की जय!!!! जय भवानी, जय शिवाजी, हर हर महादेवचा घोष घुमला आणि अंगात नवचैतन्य संचारलं. समोरच काठोकाठ भरलेला पद्मावती तलाव होता. एखाद्या जंगली श्वापदासारखं अगं झोकून घटाघटा पाणी प्यायलो..



पण संदीप मात्र खरोखरच थकला होता. पद्मावती मंदिरात दर्शन घेतलं. खरंतर राजगडावर राहायचा बेत होता, पण संदीपची अवस्था केविलवाणी झाली होती. सॅकमधला खाऊ बाहेर काढला आणि त्याच्यावर ताव मारला. थोडा वेळ पुन्हा विश्रांती घेतली. आणि पाली दरवाजाच्या दिशेनं कूच केली. संध्याकाळचे चार वाजलेले, त्यामुळं झपाझप पावलं टाकणं क्रमप्राप्त होतं. वेल्ह्याहून पुण्याला जाणारी संध्याकाळी सा़डेपाचची शेवटची एस टी होती.

पण आज राजगडानं आमची परिक्षा घ्यायचीच असं बहुदा ठरवलं होतं. मघाशी पावसाचा मागमुसही नसलेला राजगडचा परिरस काळ्याकुट्ट ढगांनी वेढला गेला. आणि अपेक्षेप्रमाणे त्यानं धो धो बरसायला सुरुवात केली. त्यामुळे आधीच कठिण उतरण असलेला पाली दरवाजाचा रस्ता आणखीनंच कठीण होऊ लागला. पाण्याचे लोट अनेक ठिकाणी मार्गात अडथळा आणत होते, आणि होऊ नये तेच झालं. संदीपला बुट लागला आणि रक्ताचा प्रवाह वाहु लागला. पुढे मार्गक्रमण करणं अतंत्य कठीणंच होतं.

कसंबसं करत वेल्हे गावी पोहोचलो. संध्याकाळचे पावणे सात वाजले होते. अंधार दाटून आला होता. पुण्याला जायची शेवटची एस टी तर कधीच निघून गेली होती. गुरं ढोरं आपापल्या घरी परतत होती. एक टाटा सुमो दिसली आणि हायसं वाटलं. पण कसलं काय, पुण्याला जायचं तर म्हणे हजार रुपये काढा. संदीप तयार झाला, पण मी मात्र ठाम विरोध केला. संदिपला म्हटलं एखाद वेळी एखाद्या गरजू माणसाला हजार रुपये देऊ, पण अडचणीत असताना लुटणाऱ्यांना काहीच देणार नाही. जवळंच एक मंदिर दिसत होतं. निश्चय पक्का केला, त्या  मंदिरात रात्र काढण्याचा. आणि देवच पावला. रस्त्यांवर अनेक गावकरी दुधाची भांडी घेऊन जमा होताना दिसत होते. म्हटलं प्रकार तरी काय आहे बघु तरी.

तर असं होतं की या परिसरातल्या गावांतून दुध गोळा करणारी एक गाडी यायची सारेजण वाट बघत होते. त्यांच्याकडे चौकशी केली, तर लॉटरीच लागली. ती गाडी हे दुध घेऊन पुणे रेल्वे स्थानकाला जाते असं कळलं. त्या अंधारात ट्रकच्या मोठ्या हेडलाईट्सनी आशेचा किरण दाखवला.

क्लिनरकडे चौकशी केली. तो म्हटला सोडतो की साहेब... किती घेणार? माझा प्रश्न.. दहा रुपये द्या की प्रत्येकाचे... संदीप तर चक्क उडालाच... मघाशी हजार रुपये घेणारा तो आणि आता फक्त दहा रुपये घेणारा हा.. पुढच्या तीन तासांत आम्ही एशियाड पकडण्यासाठी पुणे रेल्वे स्टँडवर पोहोचलो होतो. क्लिनरच्या हाती शंभरची नोट टेकवली आणि एसटी महामंडळाच्या एशियाडमध्ये थकलं भागलेलं शरीर हवाली केलं.

Tuesday, July 23, 2013

मिस यू डिअर...


झंप्या आज जड पावलं टाकतंच ऑफिसमध्ये दाखल झाला. आल्यापासूनच त्याची नजर एकसारखी भिरभिरत होती. पण त्या नजरेला ती मात्र कुठेच दिसली नाही. तीची बॅगसुद्धा नेहमीच्या जागेवर नव्हती. गेल्या दोन महिन्यांपासून तिच्यापेक्षा तिच्या बॅगचीच जास्त सवय झाली होती. बॅग जागेवर आहे, म्हणजे ती नक्कीच कुठेतरी आसपास असणार याची पक्की खात्री असायची. पण ती कुठेच दिसली नाही, आणि आधीच खराब असलेला मुड आणखीनंच खराब झाला. तिच्याविना ऑफिसही भकास वाटू लागलेलं.

झंप्या तडक ऑफिसच्या खाली उतरला. कोपऱ्यावरच्या पान टपरीकडे पावलं आपोआपच वळली. टपरीवाल्यानंही त्याचा नेहमीचा ब्रँड पुढे केला. तो मात्र अजूनही तिच्याच तंद्रीत होता. तिचा चेहरा त्याच्या नजरेसमोरून हटायला काही तयार नव्हता. अस्वस्थ झालेल्या झंप्यानं सिगारेटचे पटापट दोन-तीन कश मारले. गेल्या चार वर्षातला नेहमीचाच त्याचा ब्रँड, पण तोच आज ‘नेव्ही कट’सारखा एकदम कडवट लागत होता. ऑफिसमधल्याच एका मैत्रीणीनं झंप्याला आवाज दिला. तिला मंदसं स्मित देत त्यानं सावकाशपणे आपलं दम मारणं सुरुच ठेवलं. धुमारे उठत होते आणि आठवणींची पाखरंही

तसं पाहिलं तर ती त्याची कुणीच नव्हती. ना जीवलग मैत्रीण, ना प्रेयसी, ना बायको. दोघांमध्ये नातं म्हणायला असं काहीच नव्हतं. अगदी दोन वर्षांपूर्वी तो या ऑफिसमध्ये रुजु झाला. त्यावेळी पहिल्या महिन्यात कधी तरी ती याच्याशी स्वत:हून बोलली होती. त्याच्या जुन्या ऑफिसबद्दल तीनं बरंच काही ऐकलं होतं. त्याचसंदर्भात चौकशी करुन ती पुढे चालती झाली. हाच काय तो गेल्या दोन वर्षांमधला तिच्याबरोबरचा एकमेव संवाद. पण त्याचवेळेला तिचा मनमोकळा स्वभाव त्याच्या मनात कुठंतरी घर करून गेलेला. त्यानंतर गेली दोन वर्ष तो तीला पाहात होता. पण आकर्षण वाटावं किंवा बोलावं असं काहीच झालं नव्हतं.

मुलींशी स्वत:हून बोलणं त्याला कधीच जमलं नाही आणि मुळात आवडतही नव्हतं. त्याच्या मैत्रिणी अगदी जीवलग, एका हाताच्या बोटांवर मोजता येतील इतक्याच. समोरच्या मुलीचा स्वभाव पटत नाही तोपर्यंत व्यावहारिक कामं वगळता बोलणं असं नाहीच.

पण गेल्या दोन-तीन महिन्यांत बरेच बदल झालेले. दोघांची गट्टी बऱ्यापैंकी जमलेली. ऑफिसमध्ये बोलणं मात्र कमीच. जो काही संवाद होत होता, तो what’s app वर. कुठंतरी दोन महिन्यांपूर्वी तिचा मोबाईल नंबर मिळालेला. पहिल्याच मेसेजमध्ये ‘काय साहेब! बसं काय, तुम्हांला ओळखणार नाही का?’ अशी गोड सुरुवात झालेली. ऑफिसमध्ये ते दोघं एकमेकांशी बोलतात की नाही असंच वाटायचं. पण what’s app वर मात्र तो तिच्याशी अगदी मनमोकळेपणानं बोलायचा.

गेल्या दोन महिन्यांत what’s app सारख्या क्रॉस प्लॅटफॉर्मनं दोघांमध्ये मैत्रीचा नवा पुल बांधला होता. दररोज न चुकता सकाळी उठल्यावर good morning आणि रात्री झोपण्यापूर्वी good night करणं हा त्याचा ठरलेला नित्यक्रम. खरं तर त्यामध्ये त्याचाच स्वार्थ अधिक. तिला शुभेच्छा देऊन तिचा दिवस चांगला जातो की नाही हे माहित नव्हतं, पण झंप्याचा दिवस मात्र आनंदात जात होता. शेवटी एकदा मनानं ठरवलं की दिवसंच काय हो, पण आयुष्यही आनंदात जातं.

त्याच्या आनंदाला कारणही तसंच होतं. तशी ती इतर सर्वसामान्य मुलींसारखीच... दिसायला मात्र खरंच सुंदर... हेवा वाटावा असं सौंदर्य. पण त्यापेक्षाही तिचा मनमोकळा स्वभाव, तिचं खळखळून हसणं, चैतन्यानं भरलेला आवाज, तिचे टपोरे डोळे यांनी झंप्यावर जादू केलेली होती.

झंप्याचं आयुष्य तसं काडवंडलेलंच. तारुण्यात प्रवेश केल्यापासून संघर्ष त्याचा जीवलग मित्र तर नशिब त्याचा जानी दुश्मन होता. लग्न होऊन चार वर्ष झालेली. पण घरात सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपेपर्यंत कटकट ही नित्याचीच. सत्तरी ओलांडलेले त्याचे आई-वडिल आजही एकमेकांची उणीधुणी आणि कधीकधी तर आईबाप काढायला आजही चुकत नव्हते. बायकोची नोकरी गेलेली. संसारात संघर्ष करताना स्वत:च्य़ा पायावर पुन्हा उभं राहण्याची तीची धडपड चाललेली. ती निर्धारानं स्वत:च्या पायावर उभी राहावी यासाठी झंप्याचाही तिला खंबीर आधार होता. त्यानं आयुष्यात आतापर्यंत अनेकांना आधार दिला होता, अनेकांची दु:ख त्याच्या खांद्यावर अश्रुंच्या रुपात मोकळी झाली होती. पण नियतीनं मात्र त्याला कधीच आधार दिला नव्हता. ‘मेघ जांभळा  एकला, राहे नभाच्या कडेला’ या गाण्याप्रमाणे नेहमीच तो एकाकी आणि कडेला राहिला होता.

पण हल्ली तिच्या हास्यानं त्याच्या निराशेचं मळभ दूर होत होतं. तिच्या टपोऱ्या डोळ्यांत त्याला नवचैतन्य मिळायचं. ऑफिसमध्ये तिला एकटक पाहात राहाणं, तिची वाट बघणं याची आता सवय झालेली. तरी एकदा तीनं मस्करीत त्याला म्हटलेलंही ‘लाईन मारु नकोस!’….

तिच्यावर लाईन मारणं खरंच शक्य झालं असतं. कदाचीत लाईन मारली असती तर बरंच झालं असतं. एवढा जीव गुंतला नसता. लाईन त्यानं आयुष्यात एकदाच हैदराबादमध्ये कामाला असताना मारण्याचा प्रयत्न केलेला. ती मुलगी हिच्यापेक्षाही दिसायला सुंदर आणि गोडसुद्धा. मुख्य म्हणजे ती त्याची गाववाली होती. पण तीनं आपल्या आयुष्याचा साथीदार आधीच निवडला होता. झंप्याचं लग्न झालं, तीचंही लग्न झालं... पण दोघांची मैत्री अजून कायम आहे. ती सर्वात आवडती मैत्रीण आहे हे झंप्याच्या बायकोलाही माहित. 

पण हीच्या बाबतीत तसं काहीच नव्हतं. हीच्या नुसत्या सहवासानंच झंप्या आनंदी होत होता. ऑफिसमधला, घरामधला तणाव आणि चिंता विसरुन जात होता. त्यामुळे what’s app म्हणजे झंप्याचा जीव की प्राणच झाला होता. हल्ली तो सकाळी लवकरही उठायला लागला होता, आणि उठल्या उठल्या झंप्या पहिलं what’s app चेक करायचा. तिला कॉफी आवडते, म्हणून कॉफीनं गुड मॉर्निंगच्या शुभेच्छा देणारे अनेक फोटो त्यानं डाऊनलोड करून ठेवले होते. तीसुद्धा बऱ्याचदा त्याला reply करायची. पण कधी reply आला नाही तर मात्र तो उदास व्हायचा.

झंप्याच्या वाढदिवसाची गोष्ट. सकाळी सकाळीच त्यानं तीला गुड मॉर्निंग करणारा मेसेज पाठवला. पण ऑफिसमध्ये पोहोचेपर्यंत तीचा काहीच reply आला नव्हता. त्यानं बरीच वाट बघितली, मग चडफढतंच त्यानं ऑफिसमध्ये पाऊल ठेवलं. दुसऱ्याच सेकंदाला तीचा मेसेज आला, Welcome In the Office…

झंप्याचा चेहरा आनंदानं एकदम उजाळला. त्यानं नजर टाकली, पण ती कुठंच दिसली नाही. ना तीची बॅग दिसली. पुन्हा तीचाच मेसेज. ‘आज काय तुझ्या टीममध्ये तू एकटाच?’ मग मात्र तो उडालाच. ती ऑफिसमध्ये असल्याची मनोमन खात्री पटली. मग जिथं ती नेहमी बसते तिथं तो जाऊन आला. ती दिसल्यावर त्याचा आनंद गगनात मावेनासा झाला. सगळ्यांनी त्याला वाढदिवसाच्या शुभेच्छा दिल्यावर तीनंही त्याला शुभेच्छा दिल्या. वाढदिवसाचा केक कापल्यानंतर तीनंही स्वत:हून त्याला केक भरवला. दुसऱ्या एका मैत्रीणीनं दिलेलं चॉकलेट त्यानं सर्वांपासून लपवून ठेवलं होतं. मग आसपास कोणी नसताना चॉकलेट देणारीला आणि तीला त्यानं गुपचुप ते चॉकलेट दिलं होतं.

दिवस भराभर पालटत होते. असंच दोन दिवसांच्या सुट्टीनंतर ती जेव्हा ऑफिसमध्ये रुजु झाली तेव्हा झंप्यानं तीला welcome in the office असा मेसेज पाठवला. पण दिवस सरला तरीही तीचा काहीच reply आला नाही. भर पावसात एकदा ती घरी निघाली होती, तेव्हा पण काळजीच्या पोटी त्यानं तीला सांभाळून जा असा मेसेज पाठवला. पण ती घरी पोहोचली की नाही याचा काहीच पत्ता लागला नाही. तीच्या replyची तो नेहमीच वाट पाहायचा. आणि reply आला नाही की, झंप्या मनातून खूप निराश व्हायचा... पण ती समोर आली की तीच्या गोड हसण्यानंसुद्धा त्याची निराशा दूर व्हायची.

कालही त्यानं न चुकता तीला गुड मॉर्निंग केलं. तीनंही दोन मिनिटांच्या आतच त्याला पुन्हा गुड मॉर्निंग म्हणून टाकलं. काही वेळानं त्यानं कधी नव्हे तो कामाविषयीचा एक मेसेज पाठवला. बराच वेळ वाट बघितली. पण तीचा reply काही आलाच नाही. दुपार टळली. ती ऑफिसमध्ये आज येणार नाही असा अंदाज बांधला, पण तो चुकला. अचानक ती ऑफिसमध्ये आली, तेव्हा त्याचा चेहरा बघण्यासारखाच होता. आज ती भलतीच खुष दिसत होती आणि झंप्यासुद्धा तीला अचानक बघून खुष झाला होता..

पण नाकावरच्या रागानं त्या आनंदावर मात केली. कारण तीने reply दिला नसल्यानं त्याचा डोक्याला शॉट लागला होता. मग तीला टाळत राहिला. आज तीच्याशी बोलायचंच नाही असा चंगच त्यानं बांधला. संध्याकाळी तीनं स्वत:हून सकाळच्या झाल्या प्रकाराबद्दल माफी मागितली. ती काहीतरी कारणही सांगत होती, पण झंप्या मात्र काहीच ऐकायच्या मुडमध्ये नव्हता. तू कामातून मोकळा झालास की सविस्तर बोलूया असंही ती त्याला म्हणाली. पण झंप्याच्या नाकाचा शेंडा अजूनही लालंच होता. तो तीच्याशी बोलला पण तुटकपणे. तिलाही ते कळुन चुकलं. नंतर मग तीनं जेवायला येतोस का? असं विचारलं. मनातून तर तो खुष झाला, पण पुन्हा नाकावरचा राग आडवा आला. मागं हटायला त्याचा राग काही तयारच नव्हता. घरी जातानाही त्यानं ती समोर असूनही जाणूनबुजून गुडबाय केलं नाही. रात्री गुड नाईट म्हटलं नाही की सकाळी गुड मॉर्निंग केलं नाही. आता what’s app वर बोलायचंच नाही असा दृढनिश्चय केलेला. मनात मात्र तीचा मेसेज यावा अशीच इच्छा.

आणि दुसऱ्या दिवशी तो आलाही. पण तो वाचल्यावर तो आलाच नसता तर बरं झालं असतं असंच वाटून गेलं. ती सुट्टीवर घोवाबरोबर बाहेर निघाली होती.  लगेचच दुसरा मेसेज आला आत्ताच निघतोय, पुन्हा भेटू दोन आठवड्यानंतर... तो वाचला आणि झंप्याच्या पायाखालची जमीनंच सरकली.

मग मात्र झंप्या स्वत:वरच रागावला. कालचं सगळं आठवलं. तीनं एकदा म्हटलंही होतं, अरे मी खुपच बिझी होते रे!, त्यामुळं तुला reply करायला वेळंच मिळाला नाही. झंप्याची ट्युब आता कुठं पेटली होती. रागाची जागा आता पश्चात्तापानं घेतली होती. स्वत:चाच त्याला भलताच राग आला. कालचा मुर्खपणा अस्वस्थ करु लागला. पण आता वेळ निघून गेली होती. रात्री मग तीची माफी मागण्यासाठी एक भलामोठा मेसेज टाकला.

त्याच्या प्रत्युत्तराची मात्र त्यानं आता वाट बघितलीच नाही. कारण मैत्रीत अपेक्षा करणं हे चुकीचं होतं हे एव्हाना त्याला समजुन चुकलं होतं. आता स्वत:च्याच डोक्याला शॉट लागला होता. पुढचे दोन आठवडे ती दिसणार नव्हती. तीचं खळखळतं हास्य, तीचा आनंदी चेहरा दिसणार नव्हता. अस्वस्थता कमी करण्यासाठी त्याची पावलं आपसूकच टपरीकडे वळली. दम मारायचं ठरलं. पण आज त्याचं प्रायश्चित्त कमी कऱण्यासाठी सिगारेटही पुरेशी नव्हती. चूक झाली होती, मनाशी ठरलं... यापुढे दम मारायचा नाही. तीचा चेहरा आठवायचा...

आता आठवडा झालाय, सिगारेट सोडून... राग आला की तीचा चेहरा आठवतो. आणि मग तो राग तिथल्या तीथं निवळतो. अजूनही ऑफिसमध्ये आला की त्याची नजर तीची बॅग शोधते. पण अजून ती कामावर रुजु व्हायला अवकाश आहे. तोपर्यंत वाट बघण्याशिवाय त्याच्या हातात काहीच नाही. 

Sunday, July 21, 2013

किल्ले पेबची विकटवाट

पावसाच्या आगमनानं साऱ्या सृष्टीत चैतन्य बहरतं. बाहेरचं आल्हाददायक वातावरण सुखावणारं असतं. अशा वेळेला भटकंती करण्याची मौज काही औरच. सह्याद्रीच्या कडेकपाऱ्या, डोंगररांगा पायाखाली घालणाऱ्या भटक्या मंडळींचा म्हणजेच ट्रेकर्सचा तर हा सुगीचा काळ. पावसाळ्यात ट्रेक करण्याचा मोह पक्क्या ट्रेकर्सना तरी कधीच आवरता येत नाही. माझंही तसंच झालं. कित्येक दिवसांपासून ट्रेक खुणावत होता. चॅम्पियन्स ट्रॉफीच्या रगाड्यातून सुट्टी मिळाली ती सोमवारी. आता सोमवारी ट्रेक करायचा तर सवंगडी मिळण्याची शक्यताच कमी. ट्रेकिंगमधला त्यातही माझा भरवशाचा साथीदार म्हणजे संदीप लाड.. गेली सात आठ वर्ष आम्ही सह्याद्रीच्या रांगांमधली गुंजवणं, मावळ, कानंदखोरी पालथी घातली. अनेक डोंगरवाटा तुडवल्या. भाभा अणुसंशोधन केंद्रात (BARC) कार्यरत असताना शनिवार, रविवारी सुट्टी असल्याचा पुरेपूर फायदा उठवला. पण काळ बदलला. माझं क्षेत्र बदललं. मग कालांतरानं ट्रेकिंगही कमीच झालं.

त्यामुळं मग सोमवारी जायचं तर ठरलं, मग काय आमच्याच क्षेत्राचा कोणतातरी सवंगडी हवा. अखेरीच माझाचा दिपक पळसुले हा दुर्गवेडा एका पायावर तयार झाला. बेत ठरला. कुच करायची ती मुंबईजवळच्याच पेबवर... पेब हा तसा इतिहासासाठी प्रसिद्ध किल्ला नव्हे. धान्याचं कोठार म्हणून त्याचा वापर केल्याचा उल्लेख आढळतो. पण हा किल्ला म्हणजे भल्या भल्या ट्रेकर्सनाही आपली वाट चुकवायला लावणारा.. म्हणूनच त्याचं दुसरं नाव म्हणजे विकटगड.. ठरलं मग हाच किल्ला सर करायचा.

नेरळ स्टेशनहून रिक्षा करून कातकरवाडीत पोहोचलो. नवीन साथीदार त्यामुळे पहिला नियम मोडला. एरव्ही पायवाट तुडवत ट्रेकिंग करण्याचा माझा शिरस्ता. अनेक नियम मीच तयार केले आणि संदीप आणि मी नेहमीच ते काटेकोरपणे पाळले. कातकरवाडीतून पेबच्या दिशेनं वाटचाल सुरु झाली. पाऊस धो धो बरसायला लागला होता. समोरचा पेबचा किल्ला कधीच धुक्याच्या चादरीत लपून गेला.. त्याखालचा नयनरम्य धबधबा मात्र सारखं लक्ष आकर्षित करत होता. याच नादात पहिलीच वाट चुकली. दिपकनं धबधब्याच्या दिशेनं कुच केलं. ओढ्याच्या मार्गानं जाऊ असा त्याचा कयास. इथं मी माझा दुसरा नियम मोडला. ट्रेकिंगचा महत्वाचा नियमच हा की पायवाट कधीच सोडू नका. त्यात धबधबा किंवा ओढ्याची वाट तर कधीच धरू नये. पाण्याच्या खोलीचा अंदाज नसल्यानं कुठं काही विपरीत घडेल याची शाश्वती नसते. पण वाट तर धरली होती.

 ओढ्यातून मार्गक्रमण करताना मात्र मज्जा आली. प्रवाहातून वाट काढत काढत, त्यातच फोटोग्राफी करत मनसोक्त आनंद लुटत होतो. 



पण नंतर मात्र नियम मोडल्याचा प्रत्यय आलाच. अशा ठिकाणी येऊन पोहोचलो. समोर धबधबा आणि त्याच्या दोन्ही बाजूंनी कातळकडा. मनाशी निर्धार केला, उजव्या दिशेचा कातळकडा सर करुन पठारावर पोहोचायचं. लक्ष्य कठीण होतं. पावसामुळे दगडांवर शेवाळ उगवलेलं. माती आणि दगड सैल झालेले. त्यात पाठीवर सॅकचं ओझं. मनाशी खुणगाठ बांधली आणि पालीसारखे कातळकड्याला चिकटलो. हळुहळु चढाई पुढं पुढं सरकली. मध्यापर्यंत कडा सर केला. पण एका ठिकाणी मात्र मीच अडकलो. धड पुढं जाता येईना, ना मागं वळता येईना. दिपक मात्र माझ्या बाजूनं पुढं सरकला. मी मात्र चक्क दहा मिनिटं पालीसारखाच चिकटून होतो. अखेरीस कसंबसं दोन पावलं खाली उतरलो.
मोठ्या मुश्किलीनं दोघंही पठारावर पोहोचलो. पण तोपर्यंत खुपच दमछाक झाली. मग मात्र पुन्हा पायवाटेनं जायचं ठरलं.

पायवाट तुडवत आमची दरमजल सुरु होती. वा़टेत एक स्थानिक जोडपं भेटलं. त्यानीही आम्ही योग्य वाटेवर असल्याची ग्वाही दिली. मग पुन्हा पुढे सरकलो. पण पुन्हा एकदा वाटांची सरमिसळ झाली. चार वाटांमधली नेमकी पेबकडे जाणारी वाट कोणती हेच कळेना. पेबचा किल्ला तर धुक्यामुळे दिसतच नव्हता. पण त्यातलीच एक वाट निवडली. पण ही वाट चुकल्याचं अर्धा तासांची पायपीट केल्यावर समजलं. एव्हाना दम निघाला होता. त्यात खायलाही काही घेतलेलं नव्हतं. माझ्याकडचा न्यूट्रिशन शेक होता. तो मग मी आणि दिपकनं शेअर केला. दिपकचं म्हणणं होतं याच वाटेनं पुढं सरकुया. पण मी मात्र त्याला ठाम नकार दिला. दुपारचे तीन वाजून गेलेले. पुन्हा परतायचे वांदे व्हायचे. 

आल्या वाटेनं पुन्हा माघारी परतलो. मनाशी निर्धार करुन की ज्या वाटेनं चकवलं ती वाट पुन्हा शोधून पेब सर करायचाच... आठ वर्षांच्या ट्रेकिंगमध्ये पहिल्यांदाच मोहिम अयशस्वी ठरली. त्याला कारणही मीच होतो. ट्रेकिंगचे मुळातले नियमच पायदळी तुडवले.